Dékré konmkwa lestravay aboli adan tout koloni
fransé 27 avril 1848…
Libèté - Ègalité - Fratènité
Ministè lamarin-Ministè lékoloni-Dirèksyon
lékoloni-Répiblik fransé.
An non pèp fransé-a,
Gouvèlman fransé-a ka konssidéré
ki lestravay sé an koutba kont dignité moun. Ika
konsidéré ki, lè ou ka détwi tout
posibilité moun té pou ni di gouvèné
kòy limenm, ou ka dè dé bagay disparèt.
Sé dé bagay-tala pa dòtki, baz natirel limanité
menm sa ou ni dwa ni, épi sa yo andwa ba'w.
I ka konsidéré ki, yo ka anvyolé manman-chous
Larépiblik, kivédi Liberté, Ègalité,
Fratènitè.
I ka konsidéré ki, si yonn dé dispozisyon
pa té ka vini lamenm déyè règ konduit
poklamasyon abolisyon-an, an brigandaj san manman té ké
mèt adan sé koloni-an.
Gouvèlman fransé mété dékré-tala
doubout :
Priméy pwen
Lestravay kay aboli, nèt, adan tout koloni, tout mòso
tè ki ta Lafrans, dé mwaapré laplikasyon
lwa-tala adoptéé. Adan yo shak-la, di jou lapalikasyon
dékré-a koumansé fè shimen'y, adan
koloni, tout kalté chatiman éti moun
ka ba moun kou, tout kalité lavan éti moun ka vann
moun, sa pa pou fèt pyès ankò ; sa entèdi.
Dézyèm pwen
Tafè oblijé moun Sénégal angajé
kòy pandan antan, ki i lé, ki i da lé sa
bout.
Twazyèm pwen
Sé sé gouvènè-a obencé
kaomisè jénéral Larépiblik-la, ki
ké ni pou asiré libèté pèp
Matinik, pèp Gwadloup épi pèp lilet lantou'y,
pèp Lagiyan, pèp Sénégal, pèp
tout dòt bò lakòt west lafrik éti
Lafrans établi dòy, pèp mayòt, pèp
lilet ki lantou'y èk pèp Laljèri.
Katyèm pwen
Sa ki té esklav épi ki sé ni kondanasyon
ki ka mété nonm pli ba ki nonm, oben ki sé
ni penn korèksyonèl pou dé bagay an nonm
lib pa té ké ni tousa lapenn pou fè, lalwa
ka éfasé sé kondanasyon-tala. Tout dépòté
ki té ka sibi mizi gouvèlman té pwan kont
yo, té rantré kay yo.
Sentyèm pwen
Lasanblé National ké réglé
chak pa déonmajman kolon sé ni pou touché.
Sizyèm pwe
Sé koloni nou an ki pa ni esklav ankò, épi
tè nou ni Lézend, ké ni délégasyon
yo Lasanblé Nasyonal.
Sétyèm pwen
Tèg jénéral la ki ka di "dépi
ou pozé pyé an Frans si ou esklav, ou lib"
ka aplithé kòy adan koloni fransé menm mannyè
ki asou lézòt tè Larépiblik fransé
ni.
Yuityèm pwen
Pou jòdi kon pou dèmen, menm andidan an péyi
étranjé, an fransé pa ni pou ni esklav, i
pa ni pou genyen
esklav, i pa ni pou vann esklav. I pa ni non pli pou mté
kòy an pyès mannyè, ni mannyè dirèk,
ni endirèk non dan pyès kalté modèltrafik
konsa. Tout moun ki ké permèt kòy dérespèkèté
sé dispozisyon-tala kay pèd tout
dwa kriyé yo fransé ankò. Si, magré
sa, an fransé sé ni wè épi sé
entèsisyon-tala, an moma éti laplikasyon dékré-a
sòti, léta ka ba'y twa zan pou mété
kòy an naks. Sa ki sé vini ni esklav létranjé,
swa sé an léritaj, swa yo sé ba yo'y, swa
mariyaj yo sé fè yo ni yo, anba menm penn-an, yo
ké ni pou rann esklav-la lib, oben, rifizé léritaj-tala
adam menm délé-a, di jou yo apwann yo ké
mèt esklav.
Névyèm pwen
Minis Lamarin, Minis Lékolini, Minis Ladjès,
yo chak, an travail yo ki ta yo, yo ni pou fè dékré-tala
fè chimen'y pou i réyalisé pou bon.
Dékré-tala fèt Pari dan konsèy gouvèlman
li 27 avril 1848.
Moun-tala fèt Pari dan konsèy govèlman
pwovizwa-a.
back to the top
Victor
Schoelcher,
député de la Martinique et de la Guadeloupe,
contribua à faire adopter le décret de 1848.
Il luttait depuis longtemps pour l'abolition.
Source : http://www.outremer44.org